POST TRAUMATISCHE STRESS STOORNIS (PTSS)

 

Wat is PTSS: posttraumatische stressstoornis is een psychische aandoening die in het DSM-IV is ingedeeld bij de angststoornissen.

De aandoening ontstaat als gevolg van ernstige stressgevende situaties, waarbij sprake is van levensbedreiging, ernstig lichamelijk letsel of een bedreiging van de fysieke integriteit. Deze situaties zijn voor de persoon traumatisch.

Het kan dan bijvoorbeeld gaan om een oorlogssituatie, of het meemaken van geweld of verkrachting. 

 

Een bevalling kan ook PTSS veroorzaken, als men het gevoel heeft dat de fysieke integriteit aangetast is tijdens de bevalling. Een zogenaamde 'geboorteverkrachting' ('birth rape') geheten. In het buitenland een veel bekendere term dan in Nederland. Maar ik moet helaas bekennen dat ik in mijn leven als verloskundige (voordat ik inzicht kreeg in mezelf) dit vaak heb zien gebeuren. Ik vond het toen 'normaal' door mijn 'programmering' als verloskundige (opleiding en stages), maar zou het nu labelen als geboorteverkrachting.

Het feit dat ik zo vaak naast een geboorteverkrachting heb gestaan en vrouwen heb geprobeerd te ondersteunen in het overgeven hieraan, voelt voor mij nu nog verschrikkelijk. Mijn enige excuus is; ik was blind. Ik zag het niet. 

 

Als vrouwen hun bevallingservaring labellen als traumatiserend hebben ze veel kans PTSS te ontwikkelen. Dit is niet altijd evident voor ze meteen na een bevalling, maar wordt vaak pas ontdekt enige dagen, weken, soms zelfs maanden, erna. Ik krijg regelmatig telefoontjes van vrouwen met deze aandoening, ten gevolge van verlies van autonomie tijdens de baring; keuzes werden voor hen gemaakt en niet door hen.

Er werd hen niks/weinig uitgelegd over wat er ging gebeuren en zelfs als ze aangaven dat ze bepaalde acties niet wensen, wordt het toch gedaan. Voorbeelden hiervan; een keizersnede, een knip, een infuus, een vorm van medicatie bij henzelf of de baby, die zij niet wensten.

 

Vrijwel elke cliënt die bij me komt heeft of een traumatische ervaring opgedaan bij de vorige bevalling, of zijn bang deze op te gaan doen, door eerdere andere ervaringen met ziekenhuizen of instanties. Ook al hebben deze vrouwen nog geen PTSS, dit is een vreemde ontwikkeling.

 

Hier een stuk uit een e-mail die ik ontving en mocht gebruiken op deze pagina. De e-mail is afkomstig van Joyce Kooijmans die nu werkt als psychosociaal therapeut om juist vrouwen hiermee te helpen:

"Ik ben zelf moeder van vier kinderen en alle bevallingen zijn met keizersnede geweest. Vooral ná de eerste bevalling voelde ik zo'n ontzettend gevoel van falen, vooral nadat mijn kind ook nog in een ander ziekenhuis opgenomen moest worden vanwege een gevaar op infectie. 10 Dagen lang antibiotica terwijl er uiteindelijk waarschijnlijk niets aan de hand was. Ik voelde zo'n overweldigend gevoel van schuld en falen, dat ik in een depressie terecht kwam. Maar uiteraard blijven doorlopen, want ik wist niet beter. Ook vanuit het ziekenhuis, kraamhulp, verloskundige noch consultatiebureau kwam er hulp of werd er aandacht gegeven aan de zware bevalling. 

Ik heb hier toevallig enkele dagen geleden iets over geschreven op facebook, dat er op alle lijstjes van voorbereiding kraamperiode alles staat (van lippenbalsem tot veiligheidsspelden), maar nergens dat je je ook mentaal kan en zou moeten voorbereiden.  

Ik schrok dan ook enorm dat ik merkte dat er niets veranderd was in al die jaren. In april 2012 lag ik in het ziekenhuis vanwege de bevalling van mijn derde kind. Naast mij kwam een vrouw te liggen die een ongeplande keizersnede had gehad. Ze was helemaal in de war, begreep niet wat er was gebeurd en wilde maar steeds uit bed komen. Ik heb haar telkens moeten tegenhouden en uitgelegd wat er aan de hand was. Wat het inhield om een keizersnede te hebben. Haar echtgenoot, baby en verplegend personeel was nergens te bekennen. Pas na enkele uren kwamen ze haar uitleggen wat er nu precies gebeurd was. Hierbij werd de medische kant zeer benadrukt en nauwelijks aandacht gegeven aan haar psychische gesteldheid. Een dag later moest haar kind in de couveuse vanwege geel zien. Ze heeft de hele nacht gehuild, ik heb geprobeerd haar zoveel mogelijk te steunen. Die dag ben ik vertrokken naar huis toe. Het is twee jaar geleden en ik merk dat ik nog regelmatig aan deze vrouw terugdenk. Ik word dan boos, maar vooral verdrietig, dat deze vrouw (en met haar meerdere) dit moet doormaken. Zo onnodig... want met hulp had ze hier op voorbereid kunnen worden en goede begeleiding ná de bevalling kunnen krijgen. Ik begrijp dat dit verhaal me zo aangrijpt omdat ik mezelf zo in haar herkende.

En dan heb ik het nog niet eens over het effect op relatie tussen moeder en kind. En juist in de eerste paar maanden/jaren is deze zo belangrijk. Hoe kan een vrouw een goede en gezonde relatie opbouwen als ze overhoop ligt met zichzelf?"

Symptomen van PTSS kunnen zijn; herbeleving dmv nachtmerries en flashbacks, of vermijding/emotionele uitschakeling hiervan. Meestal is er ernstige prikkelbaarheid en zijn er slaapstoornissen. Het kan ook samen gaan met depressie. Als dit allemaal langer dan een maand duurt, noemt men het PTSS. 

 

Behandeling is mogelijk door middel van verschillende methoden. Cognitieve gedragstherapie wordt vaak gedaan in combinatie met medicatie, maar bijvoorbeeld EMDR (eye movement de-sensitation) is een vrij snel werkende, medicatieloze manier om PTSS te behandelen.

(Met thetahealing heb ik nog betere resultaten gezien op een veel breder vlak, dan alleen die ene traumatiserende gebeurtenis.)

 

Mijn insteek zou echter zijn PTSS te voorkomen! Het duurt namelijk vaak lang voordat de vrouw of haar omgeving erkend dat er sprake is van PTSS, waardoor vrouwen vaak in ernstige situaties terecht komen. Naast het feit dat ze vaak geen kinderen meer willen, hebben sommige vrouwen zelfs ook zelfmoordneigingen.

 

Hoe kunnen we PTSS voorkomen?

Niet door te stellen dat men een ziekenhuis moet vermijden. Meestal haalt men hetgeen men probeert te vermijden juist naar zich toe. Men moet een gevoel ontwikkelen van autonomie, van zeggenschap over het eigen leven in ALLE situaties in het leven. Dit is een proces van bewustwording.

Hierbij moeten mensen geholpen worden hun eigen beslissingen weer te gaan nemen. Zorgverleners moeten leren werkelijk advies te geven, geen dwingende boodschap te geven of gaan dreigen met 'als je dit niet doet gaat je baby dood...', of ' we gaan dit toch even doen, mevrouw: het is zo gebeurd...' bijvoorbeeld.

En er moeten meerdere kanten belicht worden, niet alleen de protocollaire kant. Want die is vaak erg eenzijdig, niet op het individu toegespitst en daarnaast met grote regelmaat uit verouderde informatie, slecht uitgevoerde onderzoeken en niet evidence-based.

De zorgverlener moet zich terdege bewust zijn van de machtsverhouding, de hiërarchie, die er helaas altijd speelt in een zorgverlener/cliënt relatie. Dit houdt in dat er altijd invloed uitgeoefend wordt door een zorgverlener, hoe zorgvuldig/neutraal deze ook poogt te zijn. Een groot bewustzijn hierop is erg belangrijk.

Als je als zorgverlener echt wenst dat je cliënte autonome beslissingen neemt is het van essentieel belang die kant op te streven en dus het zelfvertrouwen van de cliënte te stimuleren hierin.

Verder is aansturing op het zelf gaan onderzoeken via bijvoorbeeld internet of cochrane studies van hun situatie. De eigen verantwoordelijkheid moet gestimuleerd gaan worden, door de keuzes terug te geven. Het is vrij simpel te ontdekken welke mensen hieraan toe zijn en hierbij gebaat zouden zijn. Deze mensen moeten niet tegengehouden worden, maar verder gestimuleerd hun eigen pad te bepalen.

Het is ook goed om je als zorgverlener goed te beseffen dat je eigen angsten een rol spelen en dat je, als je protocollen laat gaan ten behoeve van de wensen van een cliënte, je angsten enorm getriggert kunnen worden. Protocollen en richtlijnen geven een vorm van schijnzekerheid en saamhorigheid in de zorg, waardoor je, voor je gevoel, altijd iets hebt om op terug te vallen. Autonomie-ontwikkeling van de zorgverlener zelf is dus ook noodzakelijk.

Hiervoor zijn cursussen. Meer info; de autonome zorgverlener.nl

 

Voor hulp bij PTSS en het jezelf weer 'vrij' maken van de invloed van de angsten die bij PTSS zo aanwezig zijn, zijn er verschillende wegen. Hierboven beschrijf ik het reguliere traject via de huisarts.

Hiernaast zijn er ook andere manieren die je hierin kunnen ondersteunen. EMDR kan bijvoorbeeld het trauma effect reduceren, maar het kan je niet helpen autonoom te worden. Neem contact met me op als je hier meer over wilt weten.